Divrigi Haber
  MADEN
 

 

DİVRİĞİ'DE MADEN VE REZERVLERİ

1. Konum ve Mevcut Durum
Divriği demir madenleri ile bilinen zuhurlar, Sivas ilinin
Divriği ilçesinin takriben 5-8 km. kuzeybatısında bulunmaktadır.
Yataklar büyüklük sırasına göre, A kafa (kontak pnömatolitik
piritli manyetit), B kafa (kontak pnömatolitik geniş
çapta parçalanmış martitize manyetit ve kısmen piritli), C plasen
ve Purunsur (%50 toz ihtiva eden plaser martit ve hematit)
, Dumluca (kontak pnömatolitik çok az piritli manyetit -
hematit), Güneş (hidrotermal manganezli hematit) ten ibarettir
(Şekil 1).
Adı geçen yataklar Türkiye Demir ve Çelik İşletmelerine
bağlı Divriği Madenleri Müessesesinin ruhsatı altındadır. Halen
çalışan yataklar yılda takriben 750.000 ton kapasite ile
A kafa ve 500.000 ton (parça-(-toz cevher) kapasitesi üe C plâseridir.
istihsal edilen cevherlerin hemen hemen tamamı Karabük'e
sevkedilmektedir. Yataklarda açık işletme metodları uygulanmakta,
A kafada cevherler 1650 kotundan kuyularla 1435
seviyesine indirildikten sonra kırıhp-elenmekte, 3600 m.'lik havati
hat ve 6,2 km.'lik karayolu ile 1100 rakımlı Cürek DDY.
istasyonuna, C plâseri cevherleri ise kırıhp-elendikten sonra
4 km'lik karayolu ile Divriği DDY. istasyonuna taşınmaktadır.
Çalışan basamakların yüksekliği 10-20 m. arasında değişmektedir.
174
DİVRİĞİ MADENLERİ CİVARI HARİTASI
175
2. Rezerv - Tenor - Dekapaj
Divriği demir madenleri, yurdumuzun bilinen zengin tenörlü
demir cevheri madenlerinin en büyüğüdür. Yataklar 1936'da
bulunmuş, 1937 -1940 yılları ve 1968 -1970 yıllarında iki kere
galeri, kuyu ve sondajlı aramalara tabi tutulmuştur. En son
aramalara göre ve 1970 yılı sonu itibariyle tesbit edüen görünür
+ muhtemel rezerv 100 milyon tonu aşmıştır (Tablo 1).
Tablo 1 1970 Yılı Sonu İtibariyle Divriği Madenleri Rezervi
Yataklar ve cevher kalitesi Rezerv (ton)
A Kafa (%54 Fe, 9(2,87 S) S6.058.153
B Kafa (%5S,16 Fe, % 1,075 S) 33.923.837
C Plasen (parça cevher %62 Fe) 3.800.000
C Plâseri zengin toz cevher (<,/c50,5 Fe) 4.770.000
C Plâseri serpantmli cevher (%35 Fe) 4.582.310
Purunsur (#60 Fe) 1.700.000
Dumluca (#60 Fe) 3.000.000
Güneş (%40 Fe, #6 Mn) 650.000
Toplam (Görünür+Muhtemel) 108.484.300
Yataklardan rezerv inkişafı ümit edilen zuhurlar, A Kafa
(13.000.000 t. mümkün), C plâseri serpantinli cevherleri ve örtü
molozları bölümü üe Güneş ve Dumluca yataklarıdır.
Divriği madenlerinden A kafa ve C plâseri yatakları, ana
istihsal sahası olmuş, tâli olarak ve zaman zaman Purunsur
ile B Kafadan cüz'î istihsal yapılmıştır. Yatakların 1971'de işletmeye
alınışından 1972 yılı sonuna kadar muhtelif zuhurlardan
yapüan toplam istihsal ve dekapaj miktarları aşağıda verilmiştir
(Tablo 2).
Tablo 2 — Divriği Madenleri İstihsal ve Dekapaj Miktarları
Yataklar
A Kafa
B Kafa
C Plasen-f Purunsur
Dumluca
Güneş
1937 -1972 toplamı
istihsal
(Ton)
9 400.000
150.000
6.700.000
25.000
16 275 000
Dekapaj
(m)
3.518.000
2.768.000
6 286 000
176
Yapılan en son etüdlere göre, açık işletme ile istihsali öngörülen
cevherlerin tonu başına isabet eden dekapaj miktarları
aşağıdaki tabloda verilmiştir (Tablo 3).
Tablo 3 — Divriği Madenleri Vasati İstihsal Dekapaj Oranı
A Kafa + B Kafa
C Flâseri (toz -+- parça)
Furunsur (dere seviyesi altında)
Dumluca (heaabı yapılmadı)
Güne§ (yeterli etüdü yok)
C Plâserinde, istihsali ekonomik olmadığından takriben
500.000 ton parça+toz cevher terkedilmektedir. Ancak ilerde
istihsali planlanabilir. A-B kafalarda 1200 seviyesi civarındaki
cevherler açık işletme veya başka bir sistemle istihsali bilâhare
etüd edilecektir. Purunsur yataklarının hemen tamamı Çaltı
suyu seviyesinin altmda olduğundan istihsalinin mümkün olup
olmadığı henüz bilinmemektedir.
3. Divriği Madenleri Tevsiatmın Gerekçeleri
1972 yılı başında Sanayi Bakanlığı ile Birinci, İkinci ve
Üçüncü Demir-Çelik İşletmeleri yetkililerince hazırlanan "Demir-
Çelik Tesisleri Demir Cevheri Tedarik Plânlaması" etüdüne
göre, kurulmuş bulunan ve tevsiatı yapılmakta veya yeniden
kurulacak olan Demir-Çelik Tesislerinin 1976-1977 yıllarındaki
demir cevheri talep miktarı yılda 6.300.000 ton civarındadır.
Aynı etüde göre, rezerv, evsaf, işletme durumu dikkate
alınarak Divriği madenleri dışındaki demir cevheri yataklarının
Demir-Çelik Tesislerine verebileceği direkt kullanılır cevher
miktarı ise yılda 2.300.000 ton civarındadır.
İthale lüzum kalmadan, talebin yurt içinden karşılanması
için, Divriği Madenlerinin yılda 4.000.000 ton kırılmış, elenmiş
veya zenginleştirme ameliyesine tabi tutulmuş iyi evsaflı cevhere
göre tevsi edilmesi gerektiği sonucu kendiliğinden ortaya
0,482 t/m»
0,5 t/ms
*?
•t
•?
177
çıkar. Yatakların 100.000.000 ton cvarındaki kullanılabilir cevher
rezervinin takriben 20 yılda tüketilecek şeküde plânlanmış
olması fikri de istihsal kapasitesinin seçiminde etkili bir rol
oynamıştır.
C Plâseri projesi 1971'de tamamlanmış, proje kapasite,
yüda 550.000 ton tuvenan cevher istihsali ile elenip tozlar ayrıldıktan
sonra yüda 300.000 ton parça cevher sevkıyatı şeklinde
seçilmiştir. C Plâseri halen bu kapasite ile çalışmaktadır.
A ve B Kafalara gelince; B Kafanın kükürtsüz (piritsiz)
cevher kısmından yılda 500.000 ton, kükürtlü kısmı A kafa ile
birlikte işletilerek A ve B Kafadan yılda 4.000.000 ton istihsal
yapılacaktır.
Tevsiat 1975 yılı ortasında bitirilecek ve 1976'da normal
kapasiteye erişilecektir. Tevsiattan sonraki istihsal miktarları
Tablo 4'de verilmiştir.
Tablo 4 — Tevsiattan Sonra Divriği Madenleri Tuvenan Demir
Cevheri İstihsal Kapasitesi (ton/yıl)
A ı B Kala B Kafa C Plâseri Stok C
Yıllar
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
kükürtlü (t)
2.000-000
4000 000
4 000.000
4.000.000
4.000.000
4.000.000
4.000.000
4.000.000
kükürtsüz
350.000
350.000
350.000
500.000
500.000
500.000
500.000
500.000
kükürtsüz (t) plâseri toza
550.000
550.000
550 000
550.000
550.000
550.000
550.000
550.000
200.000
200.000
200.000
200.000
200.000
200.000
200.000
Toplam
2.900.000
5.100.000
5.100.000
5.250.000
5.250.000
5.250.000
5.250.000
5 250.000
A+B Kafa kükürtlü cevherleri ile stoklamnış bulunan ve
işletme esnasında çıkacak C Plâseri tozları, konsantrasyona tabi
tutulacaktır. Demir-Çelik Tesislerine tevsiattan sonra kırıl-
178
mış, elenmiş, zenginleştirme ameliyesine tabi tutulmuş %60-67
tenörlü yılda 4.250.000 ton civarmda parça cevher ve pelet
sevkedilecektir.
4. Konsantrasyon Tesisleri
A ve B Kafalardan istihsal edilecek 4.000.000 ton/yıl kükürtlü
demir cevherinin vasatı tenörü %54 Fe civarında olacaktır.
4.000.000 ton/yıl cevher kaba konsantrasyona tabi tutulacak,
2.000.000 ton %1 kükürtlü 4 mm'lik parça cevher (kaba
konsantre) sinterlenmek üzere Demir-Çelik Tesislerine sevkedüecektir.
Bu cevherin tenörü %64 Fe olacaktır. Artakalan
ve tenörü düşük 2.000.000 ton/yıl cevhere yılda 450.000 ton
C Plâseri tozları (250.000 ton üretimden ve 200.000 ton stok
tozdan) üâve edüerek ince öğütmeye ve konsantrasyona tabi
tutulacaktır. înce konsantre peletlenerek %67 Fe tenörlü kükürtsüz
1.450.000 ton/yıl pelet elde edilecektir.
5. A-j-B Kafalar İşletme Tevsiatı
5.1. Projenin Açıklanması
Projenin anlatımından önce A ve B Kafa demir cevheri
yatakları hakkında kısa bilgi vermek gerekir.
A Kafa 750 m uzunlukta (BW), yaklaşık 200 m genişlikte
(NS), 1650 kotu ile 1200 kotu arasındaki 35-45° meyille güneye
dalan kontak pnömatolitik bir manyetit yatağıdır. Komşu
taşlar siyenit (monzonit), serpantin, kalker ve kontak metamorfizmaya
uğramış ankerit (silisli dolomitik kalkerler) dır
(Şekil 2).
B kafa ise 330 m uzunlukta (NS), 150-200 m genişlikte
(EW), 1650 kotu ile 1200 kotu arasında 45 - 50" meyille batıya
dalan üst zonları parçalanmış martitleşmiş, piritini kaybetmiş
kontak pnömatolitik manyetittir. Komşu taşları A Kafanınkl
ile aynıdır (Şekü 3). A-B kafaların mostraları arasındaki
mesafe 100-150 m'dir. B kafanm üst zonları 15 milyon
179
180
ton civarında kükürtsüz (pirıtsiz) demir cevheri olup geride
kalan alt zonları piritli manyetittir.
A+B Kafa maden yatakları açık işletme için gerekli şartları
taşımaktadır. Cevherin hemen tamamı açık işletme ile
alınabilecektir. İşletme ve diğer kayıplar rezervin %10'u olarak
hesaplanmıştır. 1650 kotu ile 1400 kotu arasındaki cevhere
isabet eden dekapaj miktarı ton başına 0,482 m3tür. 1400 -
1200 kotları arasında kalan rezervin %23'üne isabet eden dekapajın
kesin hesabı henüz yapılmamış olmakla beraber alınan
ön sonuçlara göre istihsal dekapaj oranında büyük bir değişiklik
olmayacaktır.
5.2. İstihraç ve Ara Nakliye
istihraç ameliyesi 10 m yükseklikteki en üst üç basamakta
cereyan edecek ve olumlu sonuç ahndığı takdirde basamak
yükseklikleri 20 m'ye çıkarılacaktır. Senede 900-1000 vardiye
çalışılacağı öngörülmüştür.
Delme, 165 mm uçlu delme makinaları ve bunlara yardımcı
Track-Drüllerle yapılacak, ateşlemede AN-FO kullanılacaktır.
Yükleme 3.82 m3(5 Cu. Yd.) lük ekskavatörlerle 40 tonluk
damperli kamyonlara yapılacaktır. Kamyonlar cevheri ortalama
300 m uzaklıktaki iki kuyunun ağızlarına dökecektir.
A+B Kafa kükürtlü cevherleri 1200 kotundaki galeriye irtibatlı
iki kuyuya, B Kafa kükürtsüz cevherleri de 1435 kotuna
irtibatlı bir kuyuya dökülecektir.
Kuyuların meyli en çok 70° olacak, baş yukarı kuyu ve
irtibat galerileri ile muhtemel tıkanıklıklara erişüecektir (Şekil
4).
5.3. Cevher Kırma
A Kafa kükürtlü cevherleri için çalışacak kuyuların 40
m'lik ilk giriş kısmı bir geçici depo görevi görecektir. Kuyuların
bu bölümüne yerleştirilen 150 cm giriş, 30 cm çıkış ağızlı
çeneli kırıcılarda cevher kırılarak, aynı kuyulardan 1200 kotu
181
 
galerisinden alınmak üzere serbest düşmeye terkedilecektir
(Şekü 4).
Halen üç kuyu 1435 kotu galerisi ile irtibatlı olup bunlardan
ikisi 1200 kotunda açılacak bir galeriye bağlanacaktır.
B Kafa cevherleri, mevcut 1435 kotu galerisinden dekovillerle
halen A Kafa için çalışan yılda 800.000 ton kapasiteli kırıcı
ve eleklere taşınacaktır.
5.4. Ana Nakliye
A-f-B Kafa cevherleri 1200 kotunda açılan 8 m2kesitli bir
galeride kurulacak 1200 mm genişlikteki bir bandla C Plâseri
tarafında kurulacak zenginleştirme tesislerine taşınacaktır.
Galeri uzunluğu 2000 m kadardır. Bandlar feederlerle 2 kuyudan
beslenecektir (Şekil 4).
B Kafa cevherleri, mevcut tesislerde 7 cm'ye kırıldıktan
sonra 3,6 km'lik havai hatla Cürek DDY istasyonuna taşınacaktır.
B Kafadan senede 500.000 tondan fazla kükürtsüz cevher
istendiği takdirde, aynı tesislerde kırüacak ve 500.000 tondan
fazlası Cürek istasyonuna mevcut karayolu ile taşınacaktır.
Galeri bir başyukarı, nakliye için açılan iki kuyu ve bir
irtibat başyukansı ile havalandırüacaktır.
Projede çözümü güçlükler arzedebilecek konular, ıkibuçuk
yıl içinde iki kilometre uzunluğunda bir galeri ve 275'er metrelik
iki kuyu üe üçyüzmetrelik iki başyukarının sürülmesi,
band konstrüksiyonu, kırıcıların kuyu ağzına yerleştirilmesi ile
DDY istasyonu ve hattının tevsii olarak görülmektedir.
5.5. Dekapaj
A+B Kafada yılda ortalama 2.300.000 m3dekapaj yapılacaktır
(ton basma 0,482 m5 yerinde). Dekapajm büyük bir
bölümü metamorfize kalker ve serpantindir. Dekapajm döküleceği
saha 1-3 km mesafede olup 30-40 milyon metreküp dekapajı
almaya elverişlidir.
183
Dekapaj 165 mm delik ve galeride AN-FO üe ateşlenecek,
buldozer ve 3,82 m^'Iük ekskavatörlerle kazılıp, 40 tonluk damperli
kamyonlarla dekapaj pangasına taşınacaktır.
6. Yatırım Süresi Bilgileri
A+B kafa istihsalinin 4,5 milyon tona çıkarılması için
yapılacak ilâve yaürım miktarı 67.173.000 TL. iç, 97.695.000
TL. dış olmak üzere 164.868.000 TL. civarında olacaktır.
Projede inşaat, hafriyat ve montaj işleri Demir-Çelik Genel
Müdürlüğü bünyesince ve bazı işler bünye dışına ihale
suretiyle yaptırılacaktır.
işletme tevsiatmdan sonra yalnız işletme bünyesindeki işçi
sayısı 1365, mühendis - memur sayısı ise 200 olacaktır. Tevsiat
mevcut kapasiteye ilâveten yılda 3.800.000 ton cevher istihsalini
öngörmektedir. 1975 yılının ikinci yarısında tecrübe
işletmesine geçÜecektir. 1976 yılında da %90 kapasite üe çalışıldıktan
sonra 1977 yılında tam kapasiteye erişileceği tahmin
edilmektedir.
Özel teşebbüs ve bilinen diğer demir cevheri yataklarının
bütün kapasitesinden artakalan ihtiyacın Divriği'den karşılanması
esasına göre tevsiat öngörüldüğünden, Divriği tevsiatı gerçekleştirilmediği
takdirde aynı miktar cevherin uzun yıllar boyunca
ithali kaçınılmaz bir zorunluluk olarak belirmektedir.
En ucuz ithal cevherinin tonu 10 dolara alınabilmekte ve 5 dolara
Türk limanına taşıtılabilmektedir. Tevsiat mevcut kapasiteye
yılda 3.800.000 ton üâve istihsali öngördüğüne göre, rantabilite
ile ügili değerler aşağıda verilmiştir:
— ithal cihetine gidildiğinde yıllık döviz kaybı 57.000.000
dolar olacaktır.
— Tevsiatm gerçekleştirilmesi halinde ithal cevherine göre
yıllık parasal gelir (net kâr -J- amortismanlar) =
185.824.000 TL. ve yatırılan sermayenin net yıllık geliri
%90 olacaktır.

 
  7 ziyaretçi  
 
=> Sen de ücretsiz bir internet sitesi kurmak ister misin? O zaman burayı tıkla! <=